گروه آموزشی علوم تربیتی

مقدمه

گوشت طیوربعنوان یک منبع غنی پروتیین،درسال های اخیر بطور وسیعی در دنیا و در کشور ما مورد استفاده قرار گرفته است. به طوریکه در بعضی از کشورها که از نظر شرایط طبیعی و کمبود مرتع دچار مضیقه هستند گوشت طیور به سرعت جانشین گوشت دام های دیگر شده است.

اغلب تولید گوشت مرغ در دنیا و در ایران،خود قادر به تهیه جوجه یکروزه نیستند و مجبورند جوجه های مورد نیاز خود را از تشکیلات جوجه کشی تهیه کنند.هم اکنون در ایران بیش از 500 میلیون قطعه جوجه یکروز تهیه و در اختیار تولید کنندگان قرار میدهند.کیفیت جوجه و هم چنین قیمت آن،یک مسئله مهم و حیاتی در پرورش جوجه های گوشتی است.به این دلیل مرغدار باید نهایت سعی و اهتمام و وسواس را در انتخاب جوجه ی یکروزه بعمل آورد.مرغداری مورد پژوهش اینجانب  در یکی از شهرستانهای استان خوزستان  واقع شده است. مرغداری فاصله ی 3.5 کیلومتری از شهراست و از روستای نزدیک آن تقریبا 700 متر مسافت داشته و این مرغداری از دو سالن پرورش جوجه به ابعاد 1ـ (m 111×11) و 2ـ (m 92×11)  که کلا هر دو سالن به ظرفیت 23000 جوجه گنجایش داشته و یک انباردان به ابعاد m 12×17 که به ظرفیت تقریبا یکصد تن بوده و یک حمام و حوضچه آب و چاه ضدعفونی و حصار دور تا دور مرغداری .ضمنا هر سالن دارای لوازم کار مجزا بوده، سالن شماره (1)  دارای 130 عدد آبخوری و 130 عدد دان خوری 16 هواکش و دارای سیستم تهویه بوده و سالن شماره (2) 100 عدد آبخوری و 100 عدد دان خوری و12  هواکش و سیستم  تهویه برودتی و هر دو سالن 4 نفر کارگر داشته و از روز اول جوجه ریزی تا فروش مدت زمان تقریبا 50 الی 60 روز وقت لازم دارد.

3ـ جمع آوری اطلاعات : )شواهد «1»)  همانطوری که تحقیق را شروع نمودم  واز کتاب اطلاعات جمع آوری کردم و از مسؤلین فنی سؤال کردم مرغداری و صنعت آن به سه دسته برای این جانب مشخص شده.

1) پرورش مرغ از طریق سنتی : ساختمـان ـ تهویـــه ـ دان ـ حمل جوجه و دان و... از طریق سنتی و بیشتر توسط کارگر انجام می شود.

2) پرورش مرغ از طریق نیمه صنعتی :

این روش مخلوطی از دو تجربه سنتی و صنعتی استفاده می شود و نتیجه عملکرد آن بهتر از سنتی اعلام شده است.در روش نیمه صنعتی از سالن های باز و آبخوری اتوماتیک و دان خوری اتوماتیک ولی تهویه را به صورت عادی و سنتی انجام می شود و تمام کارهای مؤسسه را کارگر و مدیر انجام میدهد.(مرغداری مورد نظر از روش نیمه صنعتی استفاده می کنند).

3) پرورش مرغ از طریق صنعتی : در پرورش مرغ و طیور در روش صنعتی از دستگاه های پیشرفته و    دستگاه های تمام اتوماتیک و از سالن های تمام بسته استفاده می کنند.95%   مرغدارانی که از روش صنعتی مشغـول به پرورش طیور بودند    از نتیجه گیری کار آنها راضی بودند،زیرا درصد آلودگی و بیماری در      مرغداری های صنعتی خیلی کمتر از بقیه مرغداری ها می باشد.نظر باینکه در طول دوره ی پرورش از دستگاه و وسایل استفاده میشود و  شانس آلودگی دستگاه ها کمتر از افراد بوده است.جهت پیشرفت کار و بازدهی بالا و مطلوب آن از شیوه های صنعتی و تکنولوژی می بایستی استفاده کرد. 95% مرغدارانی که از طریق صنعتی مشــغول به پرورش طیور بودند از کار خود و بازدهی مطلوبی و سودمندی اعلام رضایت نموده اند.

   * سؤال اینجاست که چه عللی باعث این مسئله است؟

   * و چه راه حل هایی در این باره وجود دارد؟

ـ نظر صاحب کار :

این دوره ی (جوجه ریزی) گذشته یکی از اسباب مهم ضرر این بوده که تقریـبــاً در تمام منطقه آلودگی حادی وجود داشته ـ از جوجه کشی تــا سالن های پرورشی ـ.از روز اول ورود جوجه به سالن پرورش،شروع به دادن تلفات غیر عادی نموده و پس از مشاوره با مسئول فنی مؤسسه و أخذ نمونه و دان و واکسن های لازم مشخص گردیده که جوجه در سن 36 روزگی به بیماری آنـفـولانـــــزا مبتلا بوده و همانطوریکه میدانیم بیماری آنفولانـزا یک بیماری ویروسی می باشد و هیچ گونه دارویی جهت درمان آن نداسته این بیماری از عدم رعایت اصول بهداشت خصوصاً توسط کارگر بوجود می آید.

ـ نظر کــارگــر :قبل از این دوره،ما کارگران درست ضدعفونی لازم و سوزاندن محوطه بصورت خوب و کافی و رعایت اصول قرینطه ای ننموده ایم،تردد بیش از حد افراد متفرقه (بیگانه) و ضدعفونی نکردن وسیله های نقلیه دانه باعث شد که بیمای به مؤسسه سرایت کند و صاحب کار ابتدا به تجربه ی خود عمل کرد و داروهایی نیز مصرف شد لکن نتیجه ی مطلوبی نداد.سپس چند نمونه را به آزمایشگاه فرستاده شد که مشخص شد به بیماری ویروسی مبتلا شده و تا آن روزهای آخر تلفات قطع نشد و خسارت هایی به صاحب کار وارد کرد.

تعداد جوجه     :   23800   تـلـفــــــات      :   35%            باقی مانده       :     8330

4ـ تـجـزیـه و تحـلیــل :

ـ دلایل بروز مشکلات :

1) ضعف مدیریت           2) آلودگی منطقه

3) عدم رعایت بهداشت (اعم از مرغداری و جوجه کشی ها)

1) ضعف مدیریت :

مؤسسه مرغداری از خود مؤسس،نگهبان،کارگر،مسؤل فنی و مدیر تشکیل می شود.مدیر می بایست از بدو کار،جوجه سالم و درجه یک و منابع تهیه دانه  ، دارو و واکسن را اختیار کند.و نیز سرکشی منظم به مؤسسه و نحوه    کارکرد کارگران،تعیین طریقه ی واکسناسیون  و زمان بندی آن،  استفاده از داروهای پیشگیری،و به موقع کشف بیماری جهت درمان  هر چه سریعتر آن اقدامات لازم را انجام دهد.

    2) آلودگی منطقه : متأسفانه در چند سال أخیر جوجه های مادر خارجی از خارج ازکشور وارد می کردند باعث گردیده که چندین بیماری ویروسی  و میکروبی که در کشور وجود نداشت به همراه خود آورد. این بیماری ها از این قبیل اند :گــــامــبـرو ــ آنـــفـولانــــــزا ــ بــرونشیـــــت ــ و... که این بیماریها همیشه ضربات مکرر به صنعت مرغ و مرغداری  رسانده است.

3) عدم رعایت اصول بهداشت :طبق معمول مدیر مرغداری جهت انجام کارهای مؤسسه خود می بایستی همیشه به مراکز دامپزشکی و کارخانه های تولید دانه تردد داشته،ضمن اینکه اگر کارگران مرغداری تردد بیش از حد داشته باشند در اینصورت کنترل بهداشت و کنترل آن توسط مرغدار و مدیر سخت می شود.

5ـ راه حل موقتی :

(از بین راه حل هایی که ارائه شد به نظر خود مؤثرترین را اختیار کردم)

1) از بدو جوجه ریزی،مدیر در انتخاب جوجه ی درجه یک و سالم،4 منفی و از نژاد رأس و نسبتاً ارزان یا مناسب و دقت در انتخاب دان و پروتئین متعادل آن و تنظیـــم جیره غذایی صحیح و سالـم و بیشتر از همه ی این موارد حضور مدیر در اغلب اوقات روز،در بالای سرکارگران و دقت در نحوه ی کار کرد کارگران نقش مهمی ایفا می کند.

2) آلودگی منطقه بیشتر از تردد افراد و وسایل نقلیه اعم از حمل جوجه و یا دان و یا وسایل افراد متفرقه و یا از ورود پرندگان وحشی مهاجر به محدوده ی مرغداری و انبار دان که همه اینها حامل میکروبها ویا ویروس ها و بیماریهای گوناگون می باشند.

3) مدیر قبل از جوجه ریزی باید سالن ها را مورد بررسی قرار دهد و شکافتگی هایی که در دیوار و یا کف سالن بوجود آمده از بین ببرد.

و نیز برنامه ی ضدعفونی صحیح را اجرا کرده و سوزاندن محدوده ی مرغداری،استفاده از آهــک،لباس کار،جلوگیری از تردد های بیجـــــا و انجام برنامه های واکسناسیون به موقع  این عمل هم نتیجه خوبی در پی دارد.

     6ـ اجرای راه حل و نظارت بر آن :

  ـ مدیر :  ـ ابتدا مدیر تجدید نظر در کارکرد خود کرده و چندین اشتباهی که در    سابق از وی رخ داده بود یادداشت نموده،از قبیل عدم سرکشی به موقع.      ( اهمیت سرکشی : سرکشی به موقع مدیر به مؤسسه دکی ناظر بر کار    کرد کارگران می باشد،اغلب کارگران وقت کاری خود را کاهش می    دهند و به وقت استراحت خود اضافه می کنند،چنانچه مدیر حضور     داشته باشد و بموقع سرکشی کند کارگران وقت استراحت خود را کم و    وقت کاری را زیاد میکنند).

ـ هنگام جوجه ریزی،مدیر در انتخاب جوجۀ سالم ودرجۀ یک و با قیمت مناسب و همچنان در حمل و نقل جوجه نقش مهمی ایفا می کند .

ـ زمانیکه مدیر در مؤسسه حضور یابد،از تردد افراد متفرقه جلوگیری می کند. و ضدعفونی دقیق وسایل نقلیۀ دان و دارو و وسایل مرغداری  بعمل می آورد. و این کار باعث کاهش آلوگی و جلوگیری از انتقال میکروب و ویروس شده است و باعث می شود که که نتیجۀ خوبی بدست آیـــد.

ـ معمولاً مدیر یا صاحب کار بیشتر دقت عمل دارد چون که متضرر و سودمند اصلی او می باشد و وجود او در مؤسسه باعث پیشگیری از بیـــماری و در صورت بروز کشـف سریــع آن مـــی باشـــد.

((مثلاً : در یک مؤسسه معمولاً بیماری نهفته است برای کارگر تشخیص آن سخت بــوده اما برای یک مدیر با تجربه کاریست آسان و سریع.یعنی حتی در صورت بروز سرما خوردگی مدیر در هنگام سرکشی زود متوجه می شود.

با تشخیص بموقع بیماری برای درمان هزینۀ کمتری لازم می شود و در صورت عدم تشخیص سریع بیماری انتشار می یابد و مزمن میشود وهزینــه ها و تلفـــــات بالا مــــی رود)).

7ـ شـــــواهــــــد «2» :

طبق آنـــچه جــمع آوری شــد و اجــرای راه حـــل ها دان سه مرحله انجــــام مــــی شــود :

قبـــلاً دان را بصورت یک مرحله انجام داده و بصورت یکنواخت به جوجه نمـــــی رسید.در مرحله دان را به سه مرحله تقسیـــم کرده: پیش دان،میان دان،پس دان.ـ دان را بصورت دان پـلـیـــت یا (پرس شده) انتخـــاب می کنیـــم.قبــلاً از جوجۀ نژاد آریـــــن و 3 منفی انتخاب مــی شده ولــی در این مرحلـــه از 4 منفـــی و از نــــژاد رأس و درجــۀ یک انتخـــاب کردیـــم.3] منفـی : نژادی که سه تا از میکروب منفـی می باشد و یکی مثبت،یعنی مادر آن جوجه واگــیر یکی از میکروب ها است.[

4] منفی : مادر جوجه عاری از بیماریها بوده، یعنی کلیۀ مراحل واکسناسیون اعم از آنفولانزا،برونشیت، گامبرو،CRD را طی نموده است[.

ـ قبلاً واکسیناسیون به مــوقع انجام نمــی شـد در این مرحله برنامه واکسیناسیون و سرکشی به آن بعهدۀ دامــپزشک بوده و در مرحلۀ قبل دادن دارو با دستـــور پـــزشک وبا انجـــام آزمایش آنتی بیوگرام صورت میــــــــــگـیــرد.

بعد از اجرا شدن راه کارها با صاحب کار و کارگران هم صحبت شدم و آنهـــا هـــم قبول داشتند که تلفات مرغ کاهش یافته و از انجام این پژوهش راضـــی بودند و از همـــۀ ایــن مـــوارد مذکـــور جلوگیــــری بعمــل آورده و با رسیدن به حدأقل تلفات  وبا تأییــــد کردن پزشک،نتیجۀ خوبی و مطلوبی خواهیم داشت.

8ـ نتیجـــــــــه گیــــــــــــری :

نتیجه این است که با برنامه ریزی صحیح در انتخاب جوجه و دان خوب با پروتئین متعادل و برنامۀ واکسیناسیون و با آزمایش بیــوگـــرام به موقع مدیریت صحیح نتیــجه گرفتیــم که گی ای دوره از پرورش و با انجام تمامی مــراحل ذکر شده مرغ یکدست و عاری از بیماری و وزن گیـــری مطلــوب در مدت زمان کمتر وبا حدأقل تلفات در این دوره و با ضریب تبدیل دان به گوشـــت به نتیجــــۀ مطلوبی و رضایــت بخشــی رسیده ایـم.

                  *   مـــــــــنـــــــــــــــــابـــــــــــــــع   *

  ـ کتـــاب پـــرورش طیــــور گــــوشتـــی

 تألیـــــف : دکـــــتـــــر مـــراد علــی زهــــری ـ انتشارات دانشگاه تهران

   ـ جـنــــاب دکــــــتــــر عبــــاســـــــی  (دامپــــــــزشـــــک)

   ـ صـــاحـــب کـــــــــــــــار  ( مدیـــــــــــــر آقای الــــــــــف )