مرکز تربیت معلم امام جعفر صادق (ع)
موضوع پژوهش :
چگونه می توانیم به دانش آموزان در جهت رفع شبهات دینی کمک کنیم ؟
درس : طراحی و مطالعه مسائل یادگیري
پژوهشگر : سهیلا خیاط بهبهانی – دانشجوي رشته امور تربیتی
استاد راهنما: جناب آقاي سبحانی جو
1390 - سال: 91
تقدیر
با تشکر از استاد گرامی آقاي سبحانی جو که با همراهی ، همدلی و راهنمایی هاي خود تکنیک
درست اندیشیدن و روش هاي صحیح برخورد با مشکلات و نحوه حل آن ها را به آموخت .
90/10/ خیاط بهبهانی – 30
فهرست مطالب صفحه
تقدیر و تشکر
چکیده مقدمه هدف پژوه ش توصیف وضع موجود و بیان مسئل ه 4
( جمع آوري اطلاعات (شواهد 1
تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوري شد ه
اجراي راه حل انتخاب شده و نظارت بر آن 10 . ( جمع آوري اطلاعات (شواهد 2
نتیجه
منابع
چکیده
یکی از مسائلی که در حال حاضر در بسیاري از آموزشگاه ها وجود دارد مسئله نیاز به پاسخ به
سوالات دینی و مبهمات اعتقادي در دانش آموزان است که در صورت عدم پاسخگویی و یا ارائه
پاسخ ناقص با مشکل بزرگ تر یعنی دین گریزي یا دین ستیزي مواجه خواهیم شد .
در آموزشگاهی که من به عنوان مربی پرورشی مشغول به کار هستم نیز در حین تدریس و
انجام فعالیت هاي مربوطه در کلاس پرورشی متوجه آن شدم .
اما به منظور برخورد صحیح و حل این مشکل لازم دیدم سوالات مربوطه را جمع آوري نموده و
با بررسی دقیق آن ها بهترین راه حل را پیدا کنم .
مقدمه :
امروزه دشمنان حجم عظیمی از تبلیغات سوء خود را بر تضعیف باورهاي مسلمانان متمرکز
کرده و در این راه تمام ابزارها و شگردهاي نوین تبلیغاتی خود را به کار گرفته اند تا با رخنه در
عقاید مسلمانان وایجاد شبهات فراوان اعتقادي ، آنان را از مسیر تکامل و رشد منحرف سازند و
اهداف خود را در جوامع مسلمانان پیاده کنند.
در این شرایط ، لزوم پاسخ گویی به شبهات و پرسش هاي دینی بیش از پیش رخ می نماید و
اهمیت می یابد
یکی از اصولی ترین اهداف روحانیت، ایجاد بستر و فضاي مناسب جهت پرسش و پاسخ می
باشد . پرسشگري از جمله مسائل حیاتی و مهمی است که رشد و تعالی هر فکر و اندیشه اي
در گرو آن است اهمیت این امر با توجه به تبلیغات همه جانبه دشمن بر ضد باورهاي دینی و
ایجاد شبهات مختلف اعتقادي در میان جوانان بیشتر نمایان می شود
هدف پژوهش :
هدف از این پژوهش ایجاد جلساتی تحت عناوین (دین ، نشاط ، زندگی ) است که در آن
سعی شده با نگاه هاي عمیق به مسائل معرفتی ، تربیتی و خانوادگی ، مجالی براي پرسش و
پاسخ ، اندیشیدن ، یافتن ، فهمیدن و در نهایت رسیدن به سرچشمه هاي زلال و ناب معرفت
دینی فراهم آید . این برنامه با هدف تبیین الگویی کارآمد و جامع از نظام تعلیم و تربیت
اسلامی در حوزه هاي خانواده ، جوان و دانش آموزان ، در طول دوره تحصیل دانش آموزان
درمدارس برگزار می گردد.
موضوعاتی هم چون (بهداشت روانی خانواده ) ، (شادابی و نشاط در اسلام ) (ویژگی هاي
خانواده بهشتی ) ، (بنیادهاي تعلیم و تربیت اسلامی ) (مهارتهاي ارتباط سالم ) و ..از جمله
موضوعاي است که در این دوره ها در مدرسه در طول مدت تحصیل مورد بحث و بررسی قرار
گرفته است .
توصیف وضع موجود و بیان مسئله :
امسال در بیست و چهارمین سال خدمتم به عنوان مربی پرورشی در آموزشگاه شاهد
جواهربهبهانی که یکی از دبیرستان هاي خاص شهرستان بهبهان است مشغول به کار می باشم
. این دبیرستان با داشتن 11 کلاس و 280 دانش آموز از امکانات مختلف خدماتی ، آموزشی و
پرورشی برخوردار است .
در بررسی هاي انجام شده متوجه شدم که دانش آموزان این آموزشگاه با یک مسئله مهم یعنی
ضعف در شناخت و معارف دینی مواجه هستند . با توجه به یکی از وجوه رسالت مربی پرورشی
در مدرسه یعنی تلاش در رفع ابهام و پاسخگویی به شبهات دینی و مذهبی آنان بر خود لازم
دیدم تا در جهت رفع این مشکل فعالیت ها و اقدامات لازم را انجام دهم .
به همین منظور با هماهنگی دبیران دینی و مسئولین آموزشگاه قرار شد در کلیه کلاس هاي
درس دینی ده دقیقه آخر به تحلیل و بررسی و پاسخگویی به یکی از سوالات دانش آموزان
پرداخته شود .
در همین راستا صبحگاه روز پنج شنبه هر هفته نیز به همین موضوع اختصاص اختصاص یافت
و یکی از روحانیون شهرستان بطور مستمر جلسات پرسش و پاسخ و سخنرانی مربوطه را انجام
دادند .
در کنار این فعالیت ها بروشوري در مورد امربه معروف و کتابی با عنوان کتابی براي ریحانه در
اختیار دانش آموزان قرار داده شد و نیز پیام هاي تربیتی مرتبط با موضوع در تابلو اعلانات
آموزشگاه نصب گردید .
البته در طول این مدت ، جلسات مستمري با دانش آموزان منتخب هر کلاس که به عنوان
نمایندگان این طرح (از هز کلاس یک نفر) انتخاب شده بود ، برگزار گردید و از این طریق
نتیجه و اثرات طرح مربوطه بررسی گردید .
به نظر می رسید نوع بینش و دیدگاه و برداشت دانش آموزان از صحبت ها و فعالیت هاي
انجامشده تا حدود زیادي تغییر پیدا کرده است اما در واقع این کار گام اول و شروع کار
محسوب می گردد چرا که پاسخگویی به هجمه ها و رفع ابهامات و سوالات ذهنی دانش
آموزان نیاز به برنامه ریزي و فعالیت هاي مستمر و دقیق تري دارد .
من ا... التوفیق
در قدم اول لازم دیدم براي تغییر وضعیت کنونی و رسیدن به وضعیت مناسب سوالات دانش
آموزان در زمینه مذهبی ، عقیدتی و ... را بررسی کنم تا بتوان راه حل مناسب را در جهت
تغییر وضعیت موجود پیدا کنم .
و در واقع به نحوي رفع شبهه گردد که دانش آموزان در جهت آگاهی یافتن از معارف دینی
تقویت گردند .
جمع آوري اطلاعات (شواهد یک)
براي اطلاع یافتن از شبهات موجود و سوالات ذهنی دانش آموزان در وهلۀ اول با خود آن ها
صحبت شده و از آن ها خواسته شد تا سوالات و شبهاتشان را به صورت کتبی به یکی از دانش
آموزان (منتخب از طرف خودشان) تحویل دهند .
سپس سوالات کلیه دانش آموزان آموزشگاه جمع آوري گردید در ادامه از اولیا آن ها (بطور
غیرمستقیم) و نیز از اولیا مدرسه از جمله مشاور ، معاون پرورشی و مدیر و معاون و دبیران
(بخصوص دبیران دینی) اطلاعات لازم کسب گردید . در همین رابطه از کتب و سایت هاي
مربوطه نیز استفاده گردید از جمله :
پس از مشورت با اولیا آموزشگاه ، دبیران دینی و نظرخواهی از آن ها در مورد سوالات مربوطه
به نظر می رسید عوامل متعددي در ایجاد این وضعیت دخالت داشته باشند که پس از
همفکري با آنان به این نتیجه رسیدیم که ضعف در شناخت معارف دینی و عدم آگاهی هاي
لازم در این زمینه باعث وجود مشکل شده است .
تجزیه و تحلیل اطلاعات
پس از جمع آوري سوالات و دسته بندي آن ها به شکل چند محور احکام ، عقیدتی ، بینشی
مشخص شد که تعدادي از سوالات (مثلاً دیه ، ارث و ...) مربوط به مسائل احکام و نیز بخشی
مربوط به ضعف در شناخت فلسفی و بینشی (حجاب ، نماز، موسیقی) و بخشی مربوط به
هجمه هاي فرهنگی (استفاده از ماهواره ، آزادي و ...) هستند .
که دلایل این شبهات در واقع ضعف و عدم آگاهی آنان را می توان به شکل ذیل بیان کرد :
-1 عدم پاسخگویی صحیح به سوالات و شبهات نوجوانان و جوانان و درواقع برطرف نشدن نیاز
آنان .
-2 ارائه پاسخ هاي غلط و گاهاً ناقص که مزید بر علت هستند .
-3 ناهماهنگی بین اولیا دانش آموزان (خانواده) و رسانه در پاسخگویی به این نیاز .
-4 ارائه الگوهاي غلط و برداشت اشتباه از طرف اولیا دانش آموز ، جامعه و مدرسه .
اما براي پیدا کردن راه حل مناسب چه باید کرد ؟
به نظر می رسید براي حل این مشکل می بایستی از هماهنگی بین مسئولین آموزشگاه و
خانواده و نیز مسئولین مربوطه در آموزش و پرورش و نهادها و ادارات (سازمان تبلیغات ، اداره
ارشاد و ...) بهره برد . اما از بین راه حل هاي مختلف ، راه حل هاي زیر عملی تر بودند :
-1 اختصاص 10 دقیقه پایانی کلاس درس دینی به پاسخگویی به سوالات دانش آموزان
-2 اختصاص 10 دقیقه مراسم صبحگاهی روز پنج شنبه هر هفته به جلسات پرسش و پاسخ
هاي دینی با حضور یکی از روحانیون شهرستان .
-3 تهیه بروشوري در رابطه با امر به معروف و توزیع آن بین دانش آموزان .
-4 تهیه و نصب پیام هاي تربیتی در رابطه با آموزش فرهنگ دینی در تابلو اعلانات آموزشگاه
در رابطه با حجاب و تهیه آن به تعداد کلیه دانش « براي ریحانه » -5 معرفی کتابی به نام
آموزان آموزشگاه و برگزاري مسابقه مربوطه .
-6 تشکیل جلسات مستمر با نمایندگان دانش آموزان هر کلاس جهت اطلاع از روند پیشرفت
کار .
اجراي راه حل انتخاب شده و نظارت بر آن
از بین راهکارهاي ارائه شده نمی توان بر یک راهکار قطعی تکیه کرد چرا که حل این مشکل
چندوجهی نیاز به راه حل چندوجهی دارد پس سعی کردیم از چند طریق براي حل آن اقدام
کنیم یعنی براي بالا بردن بینش دینی و ارائه آگاهی هاي لازم در عین حضور سخنران و
برگزاري جلسات آزاد پرسش و پاسخ ، دبیران مربوطه نیز همکاري لازم را به عمل آوردند و 10
دقیقه مذکور را در اختیار طرح قرار دادند و نیز پیام هاي تربیتی در تابلو اعلانات نصب گردید
و سایت هایی هم که می توانست اطلاعات لازم را به آن ها بدهد معرفی گردید از جمله :
تبیان ، ظهور ، ...
و نیز با اولیا آنان نیز ارتباط لازم برقرار گردید (از طریق آموزش خانواده)
نیمی از ساعات کلاس هاي پرورشی نیز در طول انجام این طرح به حل مشکل اختصاص یافت.
در پایان هر 15 روز جلسات گزارش دهی دانش آموزان منتخب هر کلاس برگزار می شد تا
چگونگی انجام کار و پیشرفت یا عدم پیشرفت طرح مورد بررسی قرار گیرد .
( جمع آوري اطلاعات (شواهد 2
پس از گذشت چند ماه از شروع طرح از دانش آموزان مختلف در پایه هاي مختلف به طور
شفاهی نظرخواهی کردیم .
از نظر آنان پاسخگویی دبیران سر کلاس بهترین روش بود چرا که می توانستند مستقیماً با
هم گفتگو و تحلیل و تبادل نظر بپردازند اما در روش جلسات پرسش و پاسخ زمان کمتر و
مشکلات دیگري وجود داشت که آن ها را از دریافت پاسخ صحیح و کسب آگاهی و اطلاعات
لازم بازمی داشت حتی استفاده از سایت ها ، کتب و مجلات معرفی شده نیز نمی توانست آن
ها را اقناع کرده و نیازهايآنان که ناشی از تفکر منطقی و انتزاعی آنان بود را پاسخگو باشد .
در واقع آنان به افراد آگاه و زمان بیشتري جهت تبادل نظر و کسب آگاهی هاي کافی نیاز
داشتند و به نظر می رسید نوع بینش و دید آن ها تغییر کرده و توانایی و مهارت لازم در جهت
پیدا کردن جواب هاي سوال خود را کسب کرده اند .
نتیجه گیري
از مجموع فعالیت ها و مراحل انجام شده می توان نتیجه گرفت که جوانان و نوجوانان که در
این جا منظور دانش آموزان آموزشگاه مربوطه می باشند زمینه لازم را براي دریافت آگاهی و
نتیجتاً تغییر در جهت مطلوب را دارند اما عدم ارائه این آگاهی ها و عدم وجود ارتباط لازم و
در واقع عدم استفاده از راه حل هاي صحیح و کارآمد نتیجه اي جز مشکل ضعف در اعتقادات
و نهایتاً دین گریزي و دین ستیزي نداشته است .
اما اگر براي رسیدن به هدف که همانا تقویت بنیۀ دینی ملموس کردن اعتقادات و فرهنگ و
مذهبی است از طریق صحیح استفاده شود (در درازمدت) می توان به این امر مهم دست یافت
کما اینکه در حال حاضر اجراي این طرح باعث ایجاد تغییراتی (اگر چه به دلیل ماهیت آن ،
غیرمحسوس) در دانش آموزان آموزشگاه شده است اما لازم است براي به ثمر رسیدن این
راهکار ، تلاش ها و فعالیت هاي مستمر باز هم ادامه داشته باشد .
منابع :
1) کتاب "مسجد، جوانان و شبھات دینی" به قلم آیت الله محسن غرویان از سوی انتشارات انصارالمھدی
. ٢) در ھفته نامه ی فرھنگ، پژوھش ( ١٣٨٣ ) شماره ی ١٥٨
، ٣) حسین سراج زاده، فرھنگ پژوھش ( ١٣٨٣ ) ، تحلیلی بر نگرش ھا و گرایش ھای دینی جوانان و نوجوانان ، شماره ١٥٨